Vier minuten om een zaal aan het denken te zetten. Ik sprong op de zeepkist tijdens Transition2026. Dit is wat ik zei.
Ik zie om me heen hoe duurzaamheidsmanagers stuklopen op het systeemplafond, zie hoe hun passie omslaat in frustratie. Je moet haast oppassen dat je niet te succesvol wordt, anders loop je nog het risico te worden wegbezuinigd. Paul Polman is het grote schrikbeeld: weggestuurd door de aandeelhouders.
Ik wilde snappen wat hier misgaat en ging op onderzoek uit.
Het is geen kwaad-opzet. We zitten gevangen in een systeem dat ons de verkeerde kant op duwt. Problemen ontstaan in de overlap tussen grote bedrijven, investeerders en overheden. Aandeelhouders en CEO’s besluiten waar het geld naartoe gaat, hoe en waar geproduceerd wordt. Ze sturen legertjes lobbyisten en advocaten naar Brussel, zetten landen onder druk in de race to the bottom. Zij doen “gewoon” hun werk: beschermen hun eigen belangen en worden steeds rijker en machtiger. Precies de bedoeling…
Beslissingen in boardrooms worden genomen door degenen die daar het meeste van profiteren. Maar degenen die de schadelijke gevolgen voelen hebben niets in te brengen. Beslissingen kunnen zomaar ten koste gaan van arbeiders aan de andere kant van de wereld, in de mijnen, in fabrieken, op de akkers. Ten koste van het mondiale Zuiden, van het klimaat, van onze gezondheid en van de toekomst van onze kinderen. Daar gaan onze duurzame inspanningen. Niet de bedoeling maar het gebeurt toch, simpelweg omdat al deze stakeholders zelf geen enkele stem hebben in de beslissingen die hun lot bepalen.
Dat is diep ondemocratisch.
Hoe heb ik dit niet eerder gezien? Wat een blinde vlek! Het draait dus om economische macht. De economie is een ondemocratisch systeem, genest in een democratische staat. Geen wonder dat de democratie steeds meer onder druk komt te staan, kijk maar naar de VS.
Wat te doen? Het is niet de eerste keer in de geschiedenis dat machtsconcentratie problematisch werd. Montesquieu bedacht daar in de 18e eeuw wat op: de trias politica. Die doorbreekt de absolute macht van de koning en verdeelt die over verschillende organen. Dat maakt de weg vrij voor democratie.
Ik dacht hee, kunnen we datzelfde doen in de economie? Dan krijg je … de trias economica: een scheiding van machten, maar dan met de economische machten: de financiële macht, de bedrijfsmacht en de publieke macht. De basisregel is: dezelfde beslisser mag nooit tegelijk én profiteren van de winst, én iets te zeggen hebben over bedrijfsvoering, én over economische wetgeving.
De trias economica democratiseert de besluitvorming. Iedereen die geraakt wordt door beslissingen van bijvoorbeeld banken of multinationals moet daarbij vertegenwoordigd zijn. Niet alleen de usual suspects: werknemers, maar alle stakeholders krijgen een stem in beslissingen die hun lot bepalen.
Wat zijn de effecten? Geld is geen doel meer maar een middel, zoals het bedoeld is. Zware lobby van grote bedrijven wordt eerlijke inspraak. Productieprocessen gaan niet langer ten koste van alles, maar versterken juist waar dat het hardst nodig is, omdat de hele keten stuurt. Samenwerking in de keten helpt ook nog eens de circulaire economie.
Zo doorbreek je de economische macht van de grote spelers. Deze systeemverandering is fundamenteel om de economie op een duurzaam spoor te zetten. Met de trias economica werkt de economie niet meer alleen voor de winnaars, maar voor iedereen. Voor mensen hier én daar, nu én straks, en voor al het leven: mensen en alle andere soorten op onze prachtige planeet.
Het maakt jullie werk een stuk makkelijker.
Dát is precies de bedoeling.
