De olieprijs loopt verder op. Air France-KLM waarschuwt voor miljarden extra kosten door dure kerosine. En landen die van fossiele energie af willen, zetten “eerste stapjes”.
Eerste stapjes?? Ik juich de informele top toe, maar kom op zeg. We weten al tientallen jaren dat we van de fossiele brandstoffen af moeten. Dat dit systeem onhoudbaar is, en afhankelijk van geopolitiek, schaarste en prijsvolatiliteit. Elke keer als er iets gebeurt, schieten de prijzen omhoog en voelen we dat direct aan de pomp, in de inflatie, in de economie.
En toch blijven we eraan vastzitten. We zien de wet van de remmende voorsprong voor onze ogen in actie. Het Westen heeft een enorme voorsprong opgebouwd in het bestaande systeem: energie, industrie, infrastructuur, kapitaal. Maar juist die voorsprong maakt het moeilijk om te veranderen. Bedrijven en overheden zitten vast aan investeringen, schulden, contracten. Alles is ingericht om het oude draaiende te houden. Big business en big finance hebben de economische macht om hun gevestigde belangen te beschermen. Dát houdt de duurzame transities tegen. Daardoor zijn we niet aan het transformeren maar alleen aan het optimaliseren: iets efficiënter, iets schoner. De echte sprong blijft uit.
Intussen beweegt China veel sneller. Daar worden complete systemen opnieuw opgebouwd. Er zijn in China in de afgelopen paar jaar 1100 nieuwe afval-energiecentrales gebouwd. Ze importeren inmiddels afval om de centrales draaiende te houden (niet dat dit nu het beste circulaire plan is maar ze doen in elk geval wat). Zon en wind, mobiliteit, industrie: het gaat hard daar. Verduurzaming op grote schaal. Niet perfect, maar er is wel meer ruimte om te vervangen in plaats van te blijven hangen in het oude. China loopt uit op de rest van de wereld, omdat zij de transities wel omarmen. Doen ze goed. Zitten wij hier dan te slapen?
Nee, er is geen gebrek aan gevoel van urgentie, en ook niet aan oplossingen. Er is weerstand van gevestigde belangen om ze toe te passen. Als je dat serieus neemt, kom je automatisch uit bij de vraag: hoe doorbreek je die rem? Niet door nog meer innovatie toe te voegen aan hetzelfde systeem, maar door het systeem erachter aan te passen.
Door de macht van gevestigde belangen te verkleinen. Door financiële prikkels anders in te richten. Door besluitvorming breder te maken. Daarom ben ik zo bevlogen over de trias economica. Dat is een randvoorwaarde, nodig om ruimte te maken voor verandering. Want zolang geld, macht en besluitvorming geconcentreerd blijven, blijft ook de rem erop zitten. De vraag is dus niet of we sneller kunnen, de vraag is of we bereid zijn die rem los te laten en het systeem van economische macht te herzien.
Kijk eens naar je eigen organisatie of sector. Waar zit je vast? In welke investeringen, schulden, contracten of machtsverhoudingen? En wat zou er gebeuren als je daar andere keuzes in maakt? Dat is vaak precies de plek waar beweging kan ontstaan.
